آرایه

نوشته قبلی‌ام درباره تولید محتوا در وبلاگستان واکنش‌های مختلفی داشت. در اون نوشته گفتم:

وبلاگ‌های مینیمال یا وبلاگ‌نویس‌های مینیمال ذاتاً بد نیستند اما ذائقه مصرف کنندگان محتوای فارسی رو به شکل بدی تغییر دادند، درست مثل فست فودها.

خب بیایید کمی درباره فست فودهای وبلاگستان حرف بزنیم. اما قبل از شروع اشاره کوتاهی داشته باشم به توزیع محتوا در وبلاگستان که در کوتاه مدت می‌تونه تاثیر مثبتی در رشد تولید محتوا داشته باشه.

چند سال قبل، وقتی هنوز سایت‌های به اشتراک گذاری لینک و مفاهیم مثل like و share وجود نداشتند، وبلاگ‌ها از طریق تشکیل حلقه‌های وبلاگی و لینک دادن به هم به دیده شدن و خوانده شدن هم کمک می‌کردند. اون زمان هنوز تعداد وبلاگ‌ها خیلی زیاد نبود. وقتی تعداد وبلاگ‌ها زیاد شد، تعداد محتوای ایجاد شده در روز هم زیاد شد. بعد شروع کردیم به مشترک شدن feed وبلاگ‌ها. اینکه می‌خواستیم هیچ مطلبی رو از دست ندیم نتیجه عکس داد و منجر به سطحی خوانی مطالب شد! در حالی که ما هر روز باید تعداد زیادی مطلب rss ای رو مرور می‌کردیم و دنبال راهی بودیم که بهترین‌هاش رو یک جا ببینیم، سایت‌های اشتراک گذاری لینک مثل بالاترین ظهور کردند. گرچه چند سایت مشابه بالاترین به وجود آمدند اما واقعیت این است که هیچ کدام  به موقعیت و گستردگی کاربری و کاربردی بالاترین نرسیدند.

یک مقایسه ساده

یک پزشک و مملکته داریم، هر دو وبلاگ‌های مشهوری هستند. نگاهی داشته باشیم به وضعیت توزیع محتوای این دو وبلاگ. برای بعضی از آمارهای اینجا از لایک خور استفاده کردم. یک پزشک اخیراً ۵ ساله شده، در این ۵ سال بیش از ۲۱۰۰ مطلب در یک پزشک منتشر شده، مملکته تقریباً ۶۰۰ مطلب دارد. مجموع کلمات تمام ۶۰۰ مطلب نوشته شده در مملکته شاید به اندازه چند تا پست یک پزشک هم نباشد اما همین ۶۰۰ مطلب در طول کمتر از یک سال بیش از ۱۱۵ هزار لایک خورده اند، یک پزشک اما برای بیش از ۲۰۰۰ نوشته‌ای که در طول ۵ سال نوشته است کمی بیش از ۳۱ هزار لایک داشته (البته در طول مدت شمارش لایک توسط لایک خور). در خصوص Share هم گمان می‌کنم اوضاع به همین ترتیب باشد.

جدول قو لایک خور که نمایش دهنده نسبت لایک به پست است به تنهایی گویاست: یک پزشک در رده ۲۵ ام قرار دارد، خودتان می‌توانید بررسی کنید که از ۲۴ وبلاگ اول این جدول چند تا در سبک مینیمال هستند.

نتیجه؟ مینیمال یک خطی که برای خواندن و فهمیدنش به وقت و انرژی و مغز زیادی نیاز نیست، مشتری بیشتری نسبت به نوشته طولانی مثل این دارد.

راه حل چیست؟

سلمان در نوشته‌ای به درستی از غول‌ها و بچه غول‌ها یاد کرده، برای حمایت از بچه‌های Old School باید به سراغ سایت‌های اشتراک لینک رفت. در واقع چیزی که به تولید محتوا کمک زیادی می‌کند توزیع مناسب محتوای خوب است. فکر می‌کنید وبلاگ‌نویسی که برای هر نوشته‌اش زمان زیادی صرف می‌کند اما بازدید کننده و بازخورد مناسب دریافت نمی‌کند تا چه زمانی می‌تواند به تولید محتوا به این شکل ادامه دهد؟ 

این روزها سایت دیگ نسخه جدیدی را معرفی کرده است. یکی از ویژگی‌های این نسخه جدید My News است، جایی که کاربران دیگ می‌توانند مشترک منابع خبری مختلف (اعم از سایت‌های خبری، وبلاگ‌ها و حتی اشخاص) شوند و یک view‌ سفارشی از محتوای مورد علاقه خود داشته باشند. تصور کنید یک وبلاگ ساده که تازه هم کارش را شروع کرده و مطالب خوبی دارد چقدر سریع می‌تواند در این فضا شناخته شود. به نظرم وقت آن رسیده که به شبکه‌های اجتماعی و سایت‌های اشتراک لینک با دیدی فراتر از دید سرگرمی یا مسائل سیاسی نگاه کنیم.

دوباره حلقه‌های وبلاگی (نه با دید مافیایی) ایجاد کنیم و تولید کننده‌های محتوای خوب را به هر شکلی که می‌توانیم حمایت کنیم، سایت‌های اشتراک لینک با ایده‌های جدید ایجاد کنیم. این تنها راه برای احیاء قلب نیمه جان وبلاگستان است.

مدتی است درگوشه و کنار وبلاگستان، نوشته‌هایی درباره سایت البسکو می‌بینیم که واکنش‌های مختلفی هم داشته. در این نوشته سعی می‌کنم کمی درباره این سایت و تاثیری که می‌تونه بر فضای آی تی و تجارت الکترونیک داشته باشه صحبت کنم.

فروشگاه الکترونیک در ایران: سراب یا واقعیت؟

چند سال پیش که روش ارسال از طریق پست و پرداخت غیرآنلاین ایجاد شد، خیلی سریع فضای وب پر شد از فروشگاه‌های الکترونیک. اغلب این فروشگاه‌ها مختص یک رده محصول (مثلاً کتاب، سی دی یا لوازم کامپیوتر) بودند. بعضی از اون‌ها موفق شدند بازار خودشون رو پیدا کنند و کسب و کاری بر مبنای فروش آنلاین داشته باشند اما بیشتر این فروشگاه‌ها که قارچ گونه رشد کرده بودند بعد از مدتی دیگه کارشون رو ادامه نمی‌دادند.

شاید یکی از مزایایی که خیلی‌ها رو به فکر استفاده از فروش آنلاین انداخته (به خصوص در حوزه‌هایی مثل فروش نرم‌افزار و بازی) کاهش هزینه‌ها و سهولت فروش به صورت آنلاین و مواردی مثل عدم پرداخت مالیات بوده، به هر حال هرچند هنوز این حوزه برای خیلی‌ها جذاب مونده ولی در عمل تعداد کسانی که در کسب و کار فروش آنلاین موفق بودند تغییری نکرده است. اما با ورود سایت‌هایی مثل البسکو، اتفاقات مثبتی رو پیش بینی می‌کنم که در ادامه توضیح خواهم داد.

البسکو: مرکز خرید اینترنتی

خب در نگاه اول، البسکو یک فروشگاه الکترونیک ساده هست، اما واقعیت اینه که البسکو جزء معدود مراکز خرید اینترنتی در وب فارسی است. البسکو رو میشه آغاز یک راه طولانی در این حوزه دونست. در ایران ما سایت‌هایی نظیر آمازون نداریم که کالاهای مختلف رو به کمک یک شبکه وسیع عرضه کنند و در عین حال خدمات و پشتیبانی مناسب هم ارائه بدهند. البسکو شروعی هست برای مراکز خرید اینترنتی نوین در ایران.

اجازه بدید مثالی بزنم تا این تفاوت رو بهتر حس کنید. در شهرهای بزرگ، خرید همیشه یکی از معضلات بوده، مثلاً برای خرید لباس باید به بخشی از شهر رفت، برای خرید لوازم منزل یا لوازم الکترونیک به بخش دیگری از شهر. اگر ترافیک، هزینه رفت و آمد و زمان رو در نظر بگیریم می‌بینیم که خرید در شهرهای بزرگ تبدیل به یک فاجعه می شه! در چنین شرایطی مراکز خرید چند طبقه که در طبقات مختلفشون کالاها و خدمات مختلف رو ارائه می‌دهند با استقبال روبرو میشه، البسکو هم چنین ایده‌ای رو در فضای مجازی پیاده کرده. اینکه شما در این فروشگاه لوازم خانه، کتاب، پوشاک، لوازم الکترونیک، گل و هدیه می‌تونید بخرید و حوزه کاری سایت منحصر به فروش یک نوع کالا/خدمات خاصی نیست آغاز راه مراکز خرید اینترنتی است: جایی که می‌تونید آنچه که نیاز دارید رو آنلاین تهیه کنید.

در این بازارهای بزرگ (چه مجازی و چه حقیقی)، صرف ارائه کالا باعث جذب مشتری نمی‌شه. مثلاً امکان مرجوع کردن یا تعویض کالای خریداری شده رو در نظر بگیرید. وقتی یک بازار رقابتی وجود داشته باشه، فعالین بازار علاوه بر فاکتورهای مثل کاهش هزینه‌ها و افزایش کیفیت سعی می‌کنند با ارائه خدماتی مثل امکان تعویض کالا، سهم بیشتری از بازار رو کسب کنند. در فروش آنلاین هم چنین مساله‌ای وجود داره. البسکو با ارائه این خدمات در واقع به مشتریانش کمک می‌کنه تا اگر از کالای خریداری شده راضی نبودند به سادگی با تکمیل و ارسال یک فرم، اون کالا رو مرجوع یا تعویض کنند.

در البسکو امکان ارسال از طریق پیک و پست پیشتاز و DHL وجود داره که اغلب فروشگاه‌ها می‌توانند چنین خدماتی را ارائه بدند اما البسکو برای خریدهای بیشتر از ۳۰ هزار تومان هزینه ارسال دریافت نمی‌کنه.

امنیت خرید، به خصوص در خرید آنلاین، از دیگر عوامل موفق بودن یک تجربه خرید آنلاین هست که البسکو با استفاده از گواهی دیجیتالی اون رو تضمین کرده. کار با سایت و خرید از اون هم بسیار ساده و سریع هست.

تبلیغات در وبلاگستان و فرهنگ سازی برای نقد

اینکه نوشته‌هایی در جهت تبلیغ یک سایت/کالا/سرویس نوشته شود به خودی خود بد نیست، اتفاقاً به نظر من هوشمندی صاحب سایت/کالا/سرویس را می‌رساند که برای معرفی آنچه که دارد از توان وبلاگستان بهره بگیرد. اما باید به نظرم این گونه نوشته‌ها بیشتر به سمت review پیش برود تا اینکه صرفاً تبلیغ محض باشد. مقایسه انجام شود، نکات قوت و ضعف منصفانه بیان شود، از تجربیات شخصی حرف زده بشود. در چنین فضایی است که همه برنده می‌شوند: هم کسی که محصولی برای ارائه دارد، هم کسی که review می‌نویسد و هم کاربری که می‌خواهد انتخاب کند.

البسکو علاوه بر اینکه در بحث مراکز خرید پیشتاز بوده، به خاطر نوع نگاه مثبتی که به تبلیغات در اینترنت داشته است به نظر من شایسته تقدیر است. حمایت از وبلاگ‌نویسان و جشنواره وب ایران نمونه‌ای از اعتقاد به تاثیرگذاری اینترنت است. در این مورد در نوشته‌ای دیگر صحبت خواهیم کرد.

خلاصه ماجرا:

خوب: بچه‌های Old School، کسانی که وقت می‌گذارند تا یک مطلب خوب رو آماده کنند، همیشه مطالبشون original نیست، اما حتی در مطالب ترجمه‌ای یا گردآوری شده از منابع مختلف هم، امانتدار و در عین حال دقیق و خلاق هستند. کار ارزشمند این گروه تولید محتوای ماندگار برای وب فارسی هست.

بد: بچه‌های New School: مینیمال نویس‌ها. وبلاگ‌های مینیمال یا وبلاگ‌نویس‌های مینیمال ذاتاً بد نیستند اما ذائقه مصرف کنندگان محتوای فارسی رو به شکل بدی تغییر دادند، درست مثل فست فودها.

زشت: دار و دسته‌های وبلاگی: همه کسانی که به نوعی ترافیک وبلاگستان رو به هر شکلی از جایی که باید باشه به جایی که نباید باشه هدایت می‌کنند. مثل سایت‌های اسپم یا وبلاگ‌های کپی کار که باعث می‌شوند انگیزه کار و تولید محتوا در فضای وب فارسی برای کسانی که زحمت می‌کشند ولی دیده/خوانده نمی‌شوند کم بشه.

اما اصل ماجرا:

این روزها به خاطر مشغله کاری کمتر فرصت نوشتن پیدا می‌کنم، اما خوندن نوشته ژانرهای بلاگ نویسی ما باعث شد کمی وقت بگذارم و درباره یک موضوع مهم که مدت‌هاست می‌خوام در موردش صحبت کنم بنویسم: تولید محتوا.

قبل از صحبت درباره تولید محتوا اجازه بدید کمی درباره تاریخچه وبلاگ‌ها صحبت کنم.

اولین نسل وبلاگ‌نویس‌های ایرانی کسانی مثل سلمان جریری، حسین درخشان، صنم دولتشاهی (خورشید خانوم) و … به معنای واقعی تولیدکننده محتوا برای وبلاگستان فارسی بودند. اون زمان (تقریباً ۹ سال پیش) تعداد وبلاگ‌های فارسی کم بود و به دلیل نبود سرویس‌دهنده وبلاگ فارسی و دانش کم، بیشتر کاربران اینترنت ترجیح می‌داند مطالب خوب وبلاگ‌های نسل اول رو بخونن تا اینکه خودشون وبلاگ داشته باشند. راهنمای ساخت وبلاگ که حسین درخشان در وبلاگ خودش قرار داد و در چند روزنامه و مجله چاپ کرد و همینطور ظهور پرشین بلاگ و بعدها بلاگفا و ده‌ها سرویس‌دهنده ریز و درشت دیگه منجر به رشد انفجاری تعداد وبلاگ‌ها شد به طوری که لااقل از نظر کمی ایران رو در لیست کشورهای با بیشترین تعداد وبلاگ‌نویس قرار داد.

نسل دوم وبلاگ‌نویس‌ها که از سرویس‌دهنده‌های رایگان شروع کردند و بعضی از آن‌ها در سایت‌های شخصی ادامه دادند در واقع پرچم تولید محتوا رو از نسل اول گرفته بودند. امروز تعداد بسیار اندکی از وبلاگ‌نویسان نسل اول و دوم هنوز در حال وبلاگ‌نویسی هستند. نسل دوم هم علاوه بر تولید محتوا، توی وبلاگ‌هاشون چیزی داشتند به اسم لینک‌دونی (جد سایت‌هایی نظیر del.icio.us) که توی اون لینک‌های خوبی که در سایت‌ها و وبلاگ‌های دیگه پیدا می‌کردند رو قرار می‌دادند. این اولین جرقه‌های به اشتراک گذاری محتوا بود، زمانی که هنوز به اشتراک گذاری محتوا در گودر و فیس بوک و این‌ها مطرح نبود.

چند سالی است که در غیاب اغلب افراد مهم نسل اول و دوم وبلاگ‌نویسان، نسل سومی در حال کار بر تولید محتوا در وبلاگستان فارسی است. نسلی که یاد گرفته Share کنه، Like بزنه ولی علاقه‌ای به تولید محتوا نداره! نسلی که حتی علاقه‌ای به مصرف محتوا هم نداره به خصوص اگر اون محتوا (مثل همین نوشته) بلند باشه. این چیزی هست که قبلاً درباره زمینه بروزش در قالب آسیب‌های وب ۲ ای کمی صحبت کردم اینجا و اینجا و اینجا. علاوه بر مواردی که اشاره کردم، این نسل کاربرد شبکه‌های اجتماعی رو هم بر اساس سلیقه خودش تعریف می‌کنه. در این رابطه خوندن گودر با طعم ایرانی، صفحه نیازمندی‌های ملت خالی از لطف نیست.

در چنین شرایطی با اضافه کردن فیلترینگ نه تنها نمیشه امیدی به رشد تولید محتوا در فضای وب فارسی داشت، بلکه باید شاهد افت کیفی و کمی محتوای فارسی وب باشیم.این مقدمات رو داشته باشید تا برسیم به صحبت درباره راه حل‌های تولید محتوا به خصوص در زمینه مورد علاقه‌ام یعنی فناوری اطلاعات.

ادامه دارد…

قبلاً در نوشته‌ای درباره محاسبات ابری گفته بودم:

شما برای اینکه از وسایل و تجهیزات برقی در خانه یا محل کارتان استفاده کنید لازم نیست یک ژنراتور یا کارخانه برق در خانه‌تان داشته باشید، بلکه به ازای هزینه مشخصی برق را اجاره می‌کنید. حالا اگر مصارف برقی شما بیشتر و متفاوت‌‌تر باشند مثلاً‌ می‌روید و از خدمات برق صنعتی استفاده می‌کنید.

در محاسبات ابری هم شرکت‌ها و سازمان‌ها و افراد دیگر برای نرم‌افزار، سخت‌افزار یا شبکه پولی پرداخت نمی‌کنند، بلکه توان محاسباتی و سرویس‌های نرم‌افزاری مورد نیازشان را خریداری می‌کنند. این ایده در واقع صرفه‌جویی بزرگ و بهره‌وری زیادی در منابع IT  را به همراه خواهد داشت.

حالا که قرار است پردازش برنامه‌های کامپیوتری روی اینترنت باشد چرا برنامه‌نویسی روی اینترنت نباشد؟ خب این ایده ما رو به IDE های آنلاین می‌رسونه: سایت‌هایی که می‌توانید به کمکشون آنلاین برنامه نویسی کنید، برنامه‌هاتون رو کامپایل و دیباگ و تست کنید و بالاخره اون‌ها رو برای اجرا با دیگران به اشتراک بگذارید.

یکی از سایت‌های جالبی که توی این حوزه بهش برخورد کردم سایت CodeRun هستش. به کمک این سایت می‌توانید پروژه‌هایی با زبان‌های  C#.NET‌ و PHP و JavaScript ایجاد کنید. محیط سایت بسیار شبیه محیط IDE های برنامه‌نویسی نظیر Visual Studio هستش و شما امکان watch کردن متغیرها و دیباگ رو هم دارید، ساختار Solution و Project ها درست مثل ویژوال استودیو هست و قابلیت‌هایی نظیر Syntax Highlight و Intellisense به خوانایی و راحتی کدنویسی کمک می‌کنه.نمونه دیگه‌ای از این سایت‌ها kodingen هستش که اون هم امکان توسعه نرم‌افزاری ابری (Cloud Software Development) رو میده. 

حالا با دیدن این سایت‌ها و دیگر سرویس‌های ابری احتمالاً متوجه شدید که چرا سیستم عامل گوگل در قالب یک browser بود. در واقع وقتی همه پردازش‌ها در محیطی غیر از سخت افزار محلی انجام میشه، نیازی به صرف هزینه برای خرید سخت افزار و نرم افزار نیست. حتی ذخیره سازی اطلاعات هم روی یک بستر ابری هست و بنابراین نگرانی از خراب یا حذف شدن اتفاقی اطلاعات نیست. در چنین شرایطی سیستم عامل تبدیل به یک رابط برای اتصال به اینترنت میشه و خب این یعنی زمان بوت چند ثانیه‌ای، سرعت و پایداری بالا و ده‌ها مزیت دیگه که در موردشون خواهم نوشت.

تصویر زیدان، پله، مارادونا و فوتبال دستی در فرندفید و ۲۲ تا لایک. شاید به نظرتون عجیب باشه ولی همین لایک‌ها در آینده‌ای نه چندان دور به جستجوی بهتر در وب کمک می‌کنند.

اگر مطالب این وبلاگ رو دنبال کرده باشید، حتماً‌ متوجه شدید که یکی از زمینه‌های علاقه من جستجو هست. پیشتر در نوشته نرم افزار وحید آنلاین،به جستجوی ذخیره شده اشاره کردم، حالا به یکی از ابزارهایی که به جستجوی شخصی شده کمک می‌کنه اشاره می‌کنم: Like.

جستجوی ذخیره شده یک روش دستی برای تعیین محدوده مطالب مورد علاقه هست، شما با مشخص کردن چند کلمه کلیدی و چند پارامتر مثل تعداد لایک یا تعداد کامنت می‌تونید یک view شخصی از اطلاعات درست کنید. لایک زدن اما کمک می‌کنه تا نرم‌افزارها با آنالیز مطالبی که شما لایک زدید، محدوده اطلاعات مورد علاقه شما رو با الگوریتم‌های خاصی تشخیص بده.

مطالب چطور آنالیز می‌شوند؟ قبلاً درباره آینده جستجو در وب گفته بودم که:

در آینده جستجو بر اساس درک ماشین از معنا و مفهوم اطلاعات شکل می‌گیرد: وب معنایی.
نرم‌افزارهای امروز درکی از معنای اطلاعات ندارند، آن‌ها تنها در یک بانک اطلاعاتی که به اطلاعات به شکل یک رشته نگاه می‌کند به دنبال کلمات کلیدی که کاربر وارد کرده می‌گردند، اما اگر نرم‌افزارها بتوانند معنای اطلاعات را بفهمند، جستجو در میان اطلاعات ساده‌تر، دقیق‌تر و کاراتر می‌شود.

در واقع اگر وب معنایی قرار هست اطلاعات روی وب رو برای ماشین‌ها قابل فهم کنه، لایک ابزاری هست که به نرم‌افزارها امکان می‌ده که در میان محتوای مورد علاقه کاربر جستجو کنند.

بزرگان عرصه لایک

بدون شک فیس بوک و گوگل بزرگترین‌ها در عرصه ایده لایک هستند. فیس بوک ضمن اینکه لایک‌های کاربران خودش و فرندفید (که خریداری کرده) رو داره، عملاً با اضافه کردن امکان لایک به همه محتوای وب، خیلی خوب می‌تونه موضوعات مورد علاقه کاربران رو بدست بیاره.

گوگل هم که با انبوه سرویس‌ها و کاربرانش عملاً از هر چیزی که شما در وب ممکنه بهش علاقه داشته باشید با خبر هست: از جستجوهای مورد علاقه شما تا ویدئوهای favorite شده در یوتیوب یا buzz های لایک زده شده.

همین حالا دیگ و فیس بوک آگهی‌هایی رو نمایش می‌دهند که شما می‌توانید به اون‌ها رای بدید/لایک بزنید. فکر می‌کنید چند سال دیگه طول می‌کشه تا کلمات کلیدی که جستجو می‌کنید در بین محتوای مورد علاقه‌تون جستجو بشه یا نتایج بالاتر، واقعاً‌ نتایج جستجوی مورد علاقه شما باشند؟

چالش‌های لایک

تا اینجا همه چیز به نظر خوب میاد اما لایک زدن با مسائلی هم روبروست. در حال حاضر سیستم‌های مبتنی بر رای/اشتراک گذاری/لایک کاربران روی وب با مساله تقلب (چه به صورت تقلب نرم‌افزاری از طریق رباتهای نرم افزاری و چه به صورت تقلب سازمان یافته کاربران از طریق تشکیل شدن مافیا) روبرو هستند. اگر معیارهای موتورهای جستجو برای تعیین محدوده جستجو یا میزان اهمیت یک نتیجه جستجو بر مبنای ایده‌هایی نظیر لایک قرار بگیره همیشه با افراد و شرکت‌هایی روبرو خواهیم بود که برای بالا آمدن در نتایج جستجو به این روش تقلب می‌کنند.

مساله مهم دیگه مساله privacy هست. اینکه شرکت‌ها یا سایت‌هایی با آنالیز فعالیت‌های کاربران در وب، سایت‌‌هایی که دیده‌اند، لایک‌های آنها، favorite هایشان  و… یک پروفایل از زندگی هر کاربر ایجاد کنند برای خیلی‌ها قابل قبول نیست.

خلاصه

موتورهای جستجو در چند سال اخیر با حجم بسیار زیاد داده روی وب مواجه شدند، با اضافه شدن صدا و ویدئو کار جستجو حتی سخت‌تر هم شده. وب معنایی کمک می‌کنه تا اطلاعات روی وب برای ماشین‌ها قابل فهم باشند ولی هنوز لازمه از میزان توجه کاربران به محتوای روی وب (از طریق رای/لایک/به اشتراک گذاری) برای تعیین اهمیت نتایج جستجو استفاده بشه.