در قسمت قبل به دلایل ناکارآمد بودن فروم‌ها در حوزه سایت‌های پرسش و پاسخ پرداختیم، در این قسمت درباره کاربرد دیگر فروم‌ها در نشر محتوا و همین طور مختصری در مورد جایگزین فروم‌ها صحبت خواهیم کرد.

چرا فروم‌ها به ابزاری قدیمی برای نشر محتوا تبدیل شده‌اند؟

What’s happening

همان‌طور که در این نوشته به درستی مطرح شده:

سایت‌های مثل توییتر و فرندفید بیشتر برای به اشتراک‌گذاری رویدادها و فعالیت‌های در لحظه هستند

اگر بخواهیم موضوع جالب یا خبری را منتشر کنیم از فروم استفاده می‌کنیم یا از یک سرویس وب ۲؟

چه نرم‌افزارهایی را می‌توان جایگزین فروم کرد؟سایت‌های وب ۲ قابلیت‌هایی را در اختیار ما می‌گذارند که نشر و بازنشر محتوا در مقیاس وسیع را بسیار ساده می‌کند. در حالی که انتشار یک خبر در یک فروم ممکن است بعد از مدتی در میان thread های دیگر دفن شود و از طرفی تنها در معرض دید تعداد محدودی کاربران یا اعضای آن فروم قرار می‌گیرد، قابلیت بازنشری اطلاعات چه در سایت‌های وب ۲، چه در RSS Reader ها حداقل در تئوری امکان مشاهده آن را برای همه کاربران آنلاین فراهم می‌کند.

توسعه دانش

برای داشتن یک سایت که قرار است محتوایی نظیر مقالات یا توضیحاتی درباره یک موضوع خاص را ارائه کند از چه نرم‌افزاری استفاده می‌کنید؟ فروم یا ویکی؟ ویکی ابزار توسعه و انتقال دانش است، ابزاری که باز به دلیل استفاده از قدرت مشارکت عموم کاربران توانسته ما را از نرم‌افزارهای وب ۱ که برای کاربرد مشابه استفاده می‌شدند بی‌نیاز کند.

نمایش اطلاعات مرتبط

سایت‌های وب ۲ به واسطه فاکتورهایی نظیر تگ یا کلمات کلیدی قادر یا جستجوهای ذخیره شده و … قادر هستند اطلاعات مرتبط یک موضوع را به شما نمایش دهند. تصور کنید اگر قرار بود اشتراک ویدئو به جای یوتیوب در یک فروم انجام شود، جستجو درباره یک ویدئو خاص در یوتیوب یا مشاهده یک ویدئو پایان حضور ما در یوتیوب نیست. ما اغلب ویدئوهای مرتبط را‌ چک می‌کنیم، در مورد Video Response ها یا ویدئوهای جدید یک کانال که عضوش شده‌ایم هم همین است. ابزارهای وب ۲ ما را به تولید و مصرف بیشتر محتوا عادت می‌دهند و به تدریج آن را به یک نیاز تبدیل می‌کنند، نیازی که دیگر توسط فروم‌ها و دیگر نرم‌افزارهای مشابه وب ۱ پاسخ داده نمی‌شود. در مورد مزایا و معایب این عادات بیشتر صحبت خواهیم کرد.

دلایل قدیمی شدن مدل کاری فروم‌ها به موارد مطرح شده محدود نیستند، این‌ها شاید مهترین دلایل باشند. امیدوارم با وارد شدن دیگران در این گفت‌و گوها نتایج بهتری بگیریم.

چه نرم‌افزارهایی را می‌توان جایگزین فروم کرد؟

آیا از فرندفید یا فیس بوک یا توییتر می‌توان به عنوان جایگزین فروم‌ها استفاده کرد؟ در مورد کاربرد نشر محتوا جواب مثبت است، اما اگر هدف کاربرد Q&A باشد خیر.

در سال‌های اخیر ایده‌های بهتری برای جایگزینی فروم‌ها به عنوان سایت‌های پرسش و پاسخ جدید مطرح شده است. درباره Stack Overflow و روش کار آن قبلاً نوشته‌ام و توصیه می‌کنم اگر به این مبحث علاقمند هستید آن را حتماً مطالعه کنید، البته راه برای صحبت در مورد تفاوت‌های عناصر مشترک (مثل تفاوت badge ها و سیستم ranking فروم‌ها) هم باز است. طراحی و روش کار Stack Overflow چنان کارا بوده که حتی گوگل هم برای توسعه دهندگان آندروئید از آن به عنوان سایت رسمی پرسش و پاسخ استفاده می‌کند.

سرویس‌های جدیدی نظیر Aardvark هم هستند که به موقع درباره‌شان خواهم نوشت. جایگزینی فروم مبحث بسیار جدی برای آینده وب و جستجو در وب است. برای اجتناب از پراکندگی و همین طور طولانی شدن بحث، صحبت درباره جایگزین‌های فروم را به زمانی دیگر و بعد از مشخص شدن نتایج صحبت‌های وبلاگی درباره فروم‌ها موکول می‌کنم.

پیش از شروع ابتدا این مطلب و پاسخش را بخوانید. در این نوشته دو قسمتی و در ادامه این مطلب دکتر مزیدی سعی می‌کنیم با هم از دید فنی محدودیت‌های نرم‌افزاری که نرم‌افزارهای فروم ایجاد می‌کنند را بررسی کنیم. شما هم می‌توانید از طریق کامنت‌ها در این بحث شرکت کنید.

فروم چه کاربردی دارد؟
دو کاربرد اساسی برای یک نرم‌افزار فروم متصور است: ۱-استفاده به عنوان یک نرم‌افزار پرسش و پاسخ (Q&A) و ۲-استفاده برای نشر محتوا اعم از مطالب جالب و اخبار و …

در ایران کاربرد اغلب فروم‌ها منحصر به قابلیت اول است، یعنی سایت‌هایی که برای پرسش و پاسخ ایجاد شده‌اند. اجازه بدهید با هم نگاهی داشته باشیم به مسائلی که دید فرومی به پرسش و پاسخ برای کاربران ایجاد می‌کند.

چرا فروم‌ها به ابزاری قدیمی برای پرسش و پاسخ تبدیل شده‌اند؟

عضوگیری و مشارکت کاربران

اغلب فروم‌ها امکاناتی را در اختیار مدیران قرار می‌دهند تا قابلیت‌های مختلف مثل لینک‌ها یا فایل‌ها را از دید کاربرانی که عضو سایت نیستند (anonymous users) پنهان کنند. در واقع یکی از روش‌های عضوگیری کاربران در فروم‌ها محروم کردن آن‌ها از مشاهده لینک یا فایل‌ها یا حتی thread هاست! تا به حال چند بار برایتان پیش آمده است که برای دیدن یک و فقط یک موضوع یا لینک مجبور به عضویت در فرومی شده‌اید و دیگر هم به آن سر نزده‌اید؟

امروز دنیای وب تغییر کرده است، دسترسی سریع و آزاد به اطلاعات شرط اصلی حضور و دوام سایت‌هاست. اگر می‌بینیم سایت‌هایی نظیر فروم هنوز هم در ایران با اقبال کاربران مواجهند به دلیل حرکت کند ما به سوی وب ۲ است. از طرفی مشارکت کاربران زیر ذره‌بین مدیران، یک مدل قدیمی برای کنترل نشر محتواست. این مدل یادآور دوران قبل از وبلاگ‌هاست، زمانی که سایت‌ها عموماً توسط عده‌ای به عنوان مدیر/سردبیر به روز می‌شدند و دیگر کاربران تنها جنبه مصرف کننده داشتند. امروز هر کاربر همزمان می‌تواند نقش تولید‌کننده/مصرف کننده/کنترل کننده اطلاعات را داشته باشد. آقای مهرانی در بازنگری مفاهیم وب ۲ این موضوع را این‌طور بیان کردند:

یکی از پایه ای ترین مفاهیمی که وب۲ بر آن تاکید دارد، قدرت بخشیدن به افراد است. یعنی بجای اینکه سیستمها بصورت متمرکز مدیریت شوند و یک یا چند نفر سیاست گذاری باشند یا تولید محتوا کنند و بازدیدکننده ها فقط وظیفه بازدید را داشته باشند، این سیستمها امکاناتی را در اختیار افراد قرار می دهند تا بوسیله این امکانات آنها قدرت تولید محتوا یا مشارکت در تولید محتوا را بدست آورند. این جنبه Social وب ۲ است: قدرت بخشیدن به افراد برای مشارکت در فعالیتها. عمده سایتها مثل فیس بوک، توییتر، گوگل ویو، گوگل رید و یا سایتها اشتراک لینک و … بر همین مبنا فعالیت می کنند.

جستجو و طبقه بندی اطلاعات

آیا دسته بندی اطلاعات به جستجو و طبقه بندی بهتر آن‌ها کمک می‌کند؟ پاسخ همیشه مثبت نیست. برای اینکه به جواب بهتری برای این سوال برسیم باید به دلیل رشد سریع طبقه‌بندی اطلاعات بر مبنای تگ نگاه کنیم. تگ‌ها یا برچسب‌ها به این دلیل به وجود آمدند که ما را از شر دسته‌بندی‌های fix ایجاد شده توسط طراحان/مدیران سیستم نجات بدهند. با رشد وبلاگ‌ها و سایت‌های اشتراک گذاری (لینک، متن، صدا، ویدئو) حجم اطلاعات وب به سرعت گسترش پیدا کرد. دسته‌بندی‌ ایجاد شده توسط طراح/مدیر یک سیستم کلی و محدود است، در حالی که طبقه‌بندی اطلاعات بر اساس تگ، جزئی و نامحدود.

دسته‌بندی اطلاعات در سایت‌های وب ۲ بر اساس تگ‌های تعریف شده توسط خود کاربران انجام می‌شود، نه صرفاً تعداد محدودی دسته‌بندی از قبل تعریف شده، این قابلیت علاوه بر بهبود امکان جستجوپذیری اطلاعات به کاربران کمک می‌کند تا یک دید شخصی و سفارشی شده به اطلاعات داشته باشند. در واقع وقتی یک کاربر به یک سایت وب ۲ وارد می‌شود چون از قبل تگ‌های مورد علاقه‌اش را مشخص کرده و همچنین با استفاده از قابلیت‌های شبکه اجتماعی دوستانش را نیز اضافه کرده، می‌تواند به راحتی اطلاعاتی را ببیند که می‌خواهد ببیند و در میان انبوه اطلاعاتی که هر ثانیه بیشتر می‌شوند گم نخواهد شد.

دسترسی به اطلاعات

دسترسی به اطلاعات را از دو جنبه می‌توان بررسی کرد: موتورهای جستجو و دید کاربر. از دید موتورهای جستجو، جستجوی Social‌ یعنی جستجو در میان سایت‌ها و محتوای ایجاد شده در وب ۲ و همچنین محتوای ایجاد شده در بین دوستان یک فرد اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده است. پیشتر درباره Google Social Search‌ نوشته‌ام. جدا از اینکه اطلاعاتی که در فروم‌ها با استفاده از قابلیت‌های مدیران فروم از دید کاربران غیرعضو پنهان می‌شوند چقدر در دید موتورهای جستجو هستند، باید پذیرفت که ارزش محتوای وب ۲ (به دلیل بیشتر بودن و همچنین جستجوپذیری بهتر و قابلیت انطباق بیشتر بر خواسته کاربران به دلیل فاکتورهایی نظیر تگ، reshare، like و …) روز به روز بیشتر می‌شود. البته ارزش بیشتر محتوای تولید شده در سایت‌های وب ۲ لزوماً خوب نیست، در این مورد نگاه کنید به مشکل جستجو و محتوای کم ارزش وب ۲.

اما دسترسی به اطلاعات از دید کاربر، یکی از مهمترین دلایلی که طرفداران فروم‌ها بر کارایی نرم‌افزارهای فروم دارند این است که در فروم‌ها به راحتی و به سرعت جواب سوالات تخصصی را پیدا می‌کنیم. این جمله را این‌طور باید تصحیح کرد: چون نمی‌دانیم که چطور به راحتی و به سرعت جواب سوالات تخصصی را پیدا کنیم دست به دامان فروم‌ها می‌شویم.

برای یک نفر که در یک فروم یا هر نرم افزار دیگری سوالی مطرح می‌کند چیزی مهمتر از جواب سریع و دقیق نیست. حتماً برای شما هم پیش آمده که دنبال پاسخ سوالی به یک فروم رسیده‌اید و مشاهده کردید که یک نفر سوال شما را قبلاً در این فروم مطرح کرده، ولی چطور باید بهترین جواب را از بین ۲۰ صفحه جواب پیدا کرد؟ اصلاً چطور می‌فهمیم که یک سوال مطرح شده در فروم به جواب رسیده یا نه؟ نحوه جستجو برای جواب خطی است، یعنی باید تک تک پاسخ‌ها را بخوانید و آن‌قدر جلو بروید تا به جواب خود برسید!

در دید وب ۲، اگر قرار است که یک سایت Q&A داشته باشیم، این قابلیت را به کاربران می‌دهیم که به سوال‌ها و جواب‌ها رای بدهند، به این ترتیب ضمن شریک کردن کاربران در کنترل محتوا، سوالات و جواب‌های پر اهمیت را جدا کرده‌ایم. از طرفی به کسی که سوال را مطرح کرده این امکان را می‌دهیم تا بهترین جواب را مشخص کند. به این ترتیب وقتی یک کاربر دیگر برای مشاهده سوال و جواب پیرامون یک موضوع خاص به سایت وب ۲ ای ما می‌آید، علاوه بر اینکه به جواب رسیدن یا نرسیدن سوال کاملاً مشخص است، در همان صفحه اول و بلافاصله بعد از سوال می‌تواند بهترین جواب مشخص شده یا جواب‌هایی که از دید دیگر کاربران بهتر بودند را ببیند و لازم نیست ده‌ها پاسخ عمدتاً بی‌ربط و غیرمفید را بخواند.

از طرفی در این سیستم‌ها جواب و کامنت دو مفهوم جدا از هم هستند، در واقع reply‌های یک سوال یا جواب هستند یا کامنت (نظر یا سوال دیگری برای روشن شدن موضوع)، به این ترتیب و با کمک کنترل و مشارکت کاربران، این اطمینان وجود دارد که در یک موضوع خاص فقط سوال و جواب‌ها که اهمیت دارند را می‌بینیم نه حال و احوال پرسی و تشکر کاربران از هم برای پاسخ به یک سوال!

ادامه دارد….