جستجو در محتوا یکی از مهمترین ویژگی‌های پورتالهاست. انواع اسناد و صفحات و محتوا که در بخش‌های مختلف یک پورتال وجود دارند حاوی انبوهی از داده‌ها در دسته بندی‌های متنوع هستند. بنابراین جستجو در متن فایلها و نه تنها عنوان و توضیحات آن‌ها اهمیت زیادی در دسترسی هرچه بهتر به محتوای سازمانی دارد.

در قسمت اول شیرپوینت چیست از یکپارچگی محصولات و فناوری‌های مختلف مایکروسافت با شیرپوینت گفتم. در دومین قسمت از مجموعه نوشته‌های شیرپوینت چیست، درباره قابلیت‌های جستجو در شیرپوینت خواهم گفت. در آشنایی با قابلیت‌های شیرپوینت با من همراه باشید.

امکانات جستجو در شیرپوینت

در شیرپوینت امکان تعریف سایت‌هایی مختص جستجو وجود دارد و وب پارت‌هایی نیز برای جستجو در نظر گرفته شده‌اند. یکی از امکانات جالب جستجوی شیرپوینت امکان تعریف حوزه‌های جستجو است. به عنوان مثال می‌توانید در محتوا یا در نام اشخاص جستجو داشته باشید.

روش جستجو شیرپوینت بر اساس جستجو در اطلاعات ایندکس شده است. نحوه crawl کردن شیرپوینت در سایت‌های مختلف را کاملاً می‌توان مدیریت و تنظیم کرد. شیرپوینت می‌تواند کلمه یا عبارت مورد نظر شما را در محتوای فایلهای مختلف و همین‌طور سایت‌های مختلف یک مجموعه سایت جستجو کند.

مقیاس‌های کاری جستجو در شیرپوینت هم بسیار جالب است. به عنوان مثال ویژگی‌های جستجوی شیرپوینت ۲۰۰۷ نسخه Enterprise از ۵۰ میلیون سند در یک ایندکس پشتیبانی می‌کند! امکانات جستجوی شیرپوینت در سطوح مختلف کاربری قابل استفاده‌اند. به عنوان مثال می‌توان به امکان کوئری گرفت از سرویس جستجو مایکروسافت با برنامه نویسی برای توسعه دهندگان و امکان اشتراک در نتایج جستجوی کلمه یا عبارت از طریق فید RSS یا ایمیل هشدار (alarm) برای کاربران عادی می‌توان اشاره کرد.

بهبود جستجو در شیرپوینت ۲۰۱۰

یکی از حوزه‌هایی که شیرپوینت ۲۰۱۰ در آن پیشرفت قابل ملاحظه‌ای نسبت به نسخه‌های قبلی شیرپوینت داشته حوزه جستجو است. مایکروسافت در کنار شیرپوینت محصولات دیگری نظیر Search Server و Fast Search Server for SharePoint را ارائه کرده است که در چند سطح به کاربران شیرپوینت کمک می‌کند تا به شکل فوق العاده‌ای جستجو در شیرپوینت را تجربه کنند.

کاربران نهایی علاوه بر بهبود اینترفیس جستجو، امکاناتی نظیر جستجو از دسکتاپ یا موبایل و همین‌طور جستجوی اجتماعی و جستجوی پیشرفته افراد را در اختیار دارند. توسعه دهنده‌ها و ارائه کنندگان راهکار روی شیرپوینت امکان دسترسی به داده‌های ساخت یافته و غیرساخت یافته را از طریق Business Connectivity Services را دارند و می‌توانند بر پایه ابزارهای برنامه نویسی که در اختیار دارند راهکاری جستجو سفارشی عرضه کنند.

در کنار قابلیت‌ها و بهبودهای جستجو در شیرپوینت ۲۰۱۰، محصولات دیگری که در کنار شیرپوینت ۲۰۱۰ برای جستجو عرضه شدند امکانات بیشتری به ویژگی‌های جستجو در شیرپوینت اضافه می‌کنند. به عنوان مثال با کمک Fast Search Server بهبود جستجو در زبان‌های مختلف، امکان مرتب سازی نتایج بر اساس هر ویژگی دلخواه و همچنین جستجوهای مشابه، اینترفیس بهتر برای جستجو با تصاویر بندانگشتی و ویژگی‌های خاص (به عنوان مثال امکان پیمایش پیش نمایش‌های اسلایدهای پاورپوینتی) و … نیز به جستجوی شیرپوینت افزوده می‌شوند.

در قسمت بعدی مجموعه نوشته‌های شیرپوینت چیست به امکانات شیرپوینت در حوزه گردش اسناد و فرم‌ها خواهم پرداخت.

هر چند گوگل با معرفی Buzz سعی در حضور جدی در عرصه شبکه‌های اجتماعی و میکروبلاگ‌ها  داشته، اما این باعث نشده تا از استفاده از قدرت و اطلاعات رقبایش چشم پوشی کند. اخیراً گوگل دو سرویس مرتبط با توییتر را عرضه کرده است(+)

Timeline‌ توییتر در جستجوی گوگل

قبلاً در مورد جستجوی اجتماعی گوگل نوشته بودم، سرویس جستجو در نتایج زنده و بلادرنگ (realtime) گوگل اکنون نتایج را بر اساس Timeline توییتر نیز به شما نشان می‌دهد. گوگل که به منظور دسترسی به تمام داده‌های توییتر قراردادی با این شرکت بسته است، معتقد است با این کار می‌تواند نتایج زنده بهتر و ارزشمندتری درباره موضوعات مورد جستجوی کاربران ارائه کند. به عنوان مثال نتایجی که گوگل برای جستجوی کلمه "فوتبال" در این سرویس ارائه می‌دهد را مشاهده کنید.

Follow Finder

یکی دیگر از سرویس‌های جدید مرتبط با توییتر که توسط آزمایشگاه‌های گوگل عرضه شده، Follow Finder است. Follow Finder‌ با تحلیل گراف اجتماعی کاربران در گوگل، کاربرانی که ممکن است به دنبال کردن توییت‌های آن‌ها علاقمند باشید را به شما پیشنهاد می‌کند.

چند نفری در گوگل ریدر هستند که در روز گاه چند صد مطلب Share می‌کنند. وحید آنلاین یکی از آن‌هاست.
من گاهی وقت‌ها واقعاً به این فکر می‌کنم که یک ربات نرم‌افزاری کنترل این اکانت‌ها را بر عهده دارد! بارها اتفاق افتاده که آیتم‌های شیر شده را صفر کرده‌ام و چند دقیقه بعد دوباره چند آیتم جدید خوانده نشده در شیرهای این دوستان دیدم!
تصور کنید اگر مطالعه و پیگیری آیتم‌های شیرشده توسط این دوستان مشکل است، پیدا کردن و انتخاب مطالب از بین صدها منبع مختلف برای خود این دوستان چقدر می‌تواند مشکل باشد.

چند سال پیش وقتی هنوز استفاده از RSS به این گستردگی نبود و همه نرم‌افزارهای انتشار محتوا از این فرمت‌ها استفاده نمی‌کردند، برای اطلاع از به روز بودن یک سایت یا وبلاگ می‌بایست واقعاً مجبور بودیم به آن سایت یا وبلاگ سر بزنیم، این کار بسیار زمان بر بود و به دلیل اینکه حداقل باید صفحه اول سایت لود می‌شد تا از به روز بودن یا نبودنش مطمئن شویم هزینه زیادی هم برای کاربران ایجاد می‌کرد. اینجا بود که RSS ضمن نجات دادن کاربران از این دردسر همیشگی به انتشار انفجاری اطلاعات در سطح وسیع هم کمک کرد.

حالا همین مساله برای فیدهای RSS به وجود آمده، تعداد فیدهایی که هر روز باید مطالبشان را ببینیم زیاد شده‌اند، دنبال کردن این مطالب به خودی خود دشوار است چه برسد به اینکه بخواهیم مطالب Share شده توسط دوستان را هم دنبال کنیم آن هم روی سرویس‌ها و سایت‌های مختلف. آیا راه حلی برای این مساله وجود دارد؟ آیا می‌توانیم نرم‌افزارهای داشته باشیم که مثل وحید آنلاین عمل کنند و مطالب مورد علاقه ما را از میان صدها و هزارها مطلب که در روز منتشر می‌شود برایمان جدا کنند؟ آیا می‌توانیم یک خبرگزاری شخصی درست کنیم؟ در چند نوشته به پاسخ این سوالات خواهم پرداخت.

جستجوی ذخیره شده

در اولین گام از بررسی روش‌های نرم‌افزاری به جستجوی ذخیره شده می‌پردازم. برای روشن شدن موضوع فرندفید را در نظر بگیرید. سایتی که کاربران می‌توانند فید سرویس‌های مختلف را به آن متصل کنند و در یک اینترفیس خوب (شاید بهترین در حوزه اینگونه سایت‌ها) به صورت Realtime مطالب را ببینند و Share کنند و Like بزنند و در موردشان نظر بدهند. فرندفید بخشی دارد به عنوان جستجوی ذخیره شده، کاربران در این بخش می‌توانند یک View سفارشی از اطلاعات روی فرندفید بر اساس پارامترهایی که خود تنظیم می‌کنند داشته باشند. مثلاً من می‌توانم برای جدا کردن مطالب مهم آی تی، یک جستجو ذخیره شده درست کنم که در آن، فیدهایی از گروه آی تی (که خودم از مجموعه دوستانم در فرندفید ساخته‌ام) را نشان بدهد که حداقل ۵ لایک و ۵ نظر داشته باشند، یا کاربر/کاربران خاصی در موردش نظر داده باشند یا شامل کلمه/کلمات خاصی در عنوان فید یا نظرات آن باشد. وقتی از این امکان استفاده می‌کنید به سادگی می‌توانید View های سفارشی که به شما امکان غربالگری بهتر محتوا را می‌دهند داشته باشید.

در این مورد بیشتر صحبت می‌کنیم. شما هم در کامنت‌ها می‌توانید روش‌هایی را که برای دسترسی به محتوای مورد علاقه‌تان در اقیانوس محتوای روی وب استفاده می‌کنید معرفی کنید.

پیش از شروع ابتدا این مطلب و پاسخش را بخوانید. در این نوشته دو قسمتی و در ادامه این مطلب دکتر مزیدی سعی می‌کنیم با هم از دید فنی محدودیت‌های نرم‌افزاری که نرم‌افزارهای فروم ایجاد می‌کنند را بررسی کنیم. شما هم می‌توانید از طریق کامنت‌ها در این بحث شرکت کنید.

فروم چه کاربردی دارد؟
دو کاربرد اساسی برای یک نرم‌افزار فروم متصور است: ۱-استفاده به عنوان یک نرم‌افزار پرسش و پاسخ (Q&A) و ۲-استفاده برای نشر محتوا اعم از مطالب جالب و اخبار و …

در ایران کاربرد اغلب فروم‌ها منحصر به قابلیت اول است، یعنی سایت‌هایی که برای پرسش و پاسخ ایجاد شده‌اند. اجازه بدهید با هم نگاهی داشته باشیم به مسائلی که دید فرومی به پرسش و پاسخ برای کاربران ایجاد می‌کند.

چرا فروم‌ها به ابزاری قدیمی برای پرسش و پاسخ تبدیل شده‌اند؟

عضوگیری و مشارکت کاربران

اغلب فروم‌ها امکاناتی را در اختیار مدیران قرار می‌دهند تا قابلیت‌های مختلف مثل لینک‌ها یا فایل‌ها را از دید کاربرانی که عضو سایت نیستند (anonymous users) پنهان کنند. در واقع یکی از روش‌های عضوگیری کاربران در فروم‌ها محروم کردن آن‌ها از مشاهده لینک یا فایل‌ها یا حتی thread هاست! تا به حال چند بار برایتان پیش آمده است که برای دیدن یک و فقط یک موضوع یا لینک مجبور به عضویت در فرومی شده‌اید و دیگر هم به آن سر نزده‌اید؟

امروز دنیای وب تغییر کرده است، دسترسی سریع و آزاد به اطلاعات شرط اصلی حضور و دوام سایت‌هاست. اگر می‌بینیم سایت‌هایی نظیر فروم هنوز هم در ایران با اقبال کاربران مواجهند به دلیل حرکت کند ما به سوی وب ۲ است. از طرفی مشارکت کاربران زیر ذره‌بین مدیران، یک مدل قدیمی برای کنترل نشر محتواست. این مدل یادآور دوران قبل از وبلاگ‌هاست، زمانی که سایت‌ها عموماً توسط عده‌ای به عنوان مدیر/سردبیر به روز می‌شدند و دیگر کاربران تنها جنبه مصرف کننده داشتند. امروز هر کاربر همزمان می‌تواند نقش تولید‌کننده/مصرف کننده/کنترل کننده اطلاعات را داشته باشد. آقای مهرانی در بازنگری مفاهیم وب ۲ این موضوع را این‌طور بیان کردند:

یکی از پایه ای ترین مفاهیمی که وب۲ بر آن تاکید دارد، قدرت بخشیدن به افراد است. یعنی بجای اینکه سیستمها بصورت متمرکز مدیریت شوند و یک یا چند نفر سیاست گذاری باشند یا تولید محتوا کنند و بازدیدکننده ها فقط وظیفه بازدید را داشته باشند، این سیستمها امکاناتی را در اختیار افراد قرار می دهند تا بوسیله این امکانات آنها قدرت تولید محتوا یا مشارکت در تولید محتوا را بدست آورند. این جنبه Social وب ۲ است: قدرت بخشیدن به افراد برای مشارکت در فعالیتها. عمده سایتها مثل فیس بوک، توییتر، گوگل ویو، گوگل رید و یا سایتها اشتراک لینک و … بر همین مبنا فعالیت می کنند.

جستجو و طبقه بندی اطلاعات

آیا دسته بندی اطلاعات به جستجو و طبقه بندی بهتر آن‌ها کمک می‌کند؟ پاسخ همیشه مثبت نیست. برای اینکه به جواب بهتری برای این سوال برسیم باید به دلیل رشد سریع طبقه‌بندی اطلاعات بر مبنای تگ نگاه کنیم. تگ‌ها یا برچسب‌ها به این دلیل به وجود آمدند که ما را از شر دسته‌بندی‌های fix ایجاد شده توسط طراحان/مدیران سیستم نجات بدهند. با رشد وبلاگ‌ها و سایت‌های اشتراک گذاری (لینک، متن، صدا، ویدئو) حجم اطلاعات وب به سرعت گسترش پیدا کرد. دسته‌بندی‌ ایجاد شده توسط طراح/مدیر یک سیستم کلی و محدود است، در حالی که طبقه‌بندی اطلاعات بر اساس تگ، جزئی و نامحدود.

دسته‌بندی اطلاعات در سایت‌های وب ۲ بر اساس تگ‌های تعریف شده توسط خود کاربران انجام می‌شود، نه صرفاً تعداد محدودی دسته‌بندی از قبل تعریف شده، این قابلیت علاوه بر بهبود امکان جستجوپذیری اطلاعات به کاربران کمک می‌کند تا یک دید شخصی و سفارشی شده به اطلاعات داشته باشند. در واقع وقتی یک کاربر به یک سایت وب ۲ وارد می‌شود چون از قبل تگ‌های مورد علاقه‌اش را مشخص کرده و همچنین با استفاده از قابلیت‌های شبکه اجتماعی دوستانش را نیز اضافه کرده، می‌تواند به راحتی اطلاعاتی را ببیند که می‌خواهد ببیند و در میان انبوه اطلاعاتی که هر ثانیه بیشتر می‌شوند گم نخواهد شد.

دسترسی به اطلاعات

دسترسی به اطلاعات را از دو جنبه می‌توان بررسی کرد: موتورهای جستجو و دید کاربر. از دید موتورهای جستجو، جستجوی Social‌ یعنی جستجو در میان سایت‌ها و محتوای ایجاد شده در وب ۲ و همچنین محتوای ایجاد شده در بین دوستان یک فرد اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده است. پیشتر درباره Google Social Search‌ نوشته‌ام. جدا از اینکه اطلاعاتی که در فروم‌ها با استفاده از قابلیت‌های مدیران فروم از دید کاربران غیرعضو پنهان می‌شوند چقدر در دید موتورهای جستجو هستند، باید پذیرفت که ارزش محتوای وب ۲ (به دلیل بیشتر بودن و همچنین جستجوپذیری بهتر و قابلیت انطباق بیشتر بر خواسته کاربران به دلیل فاکتورهایی نظیر تگ، reshare، like و …) روز به روز بیشتر می‌شود. البته ارزش بیشتر محتوای تولید شده در سایت‌های وب ۲ لزوماً خوب نیست، در این مورد نگاه کنید به مشکل جستجو و محتوای کم ارزش وب ۲.

اما دسترسی به اطلاعات از دید کاربر، یکی از مهمترین دلایلی که طرفداران فروم‌ها بر کارایی نرم‌افزارهای فروم دارند این است که در فروم‌ها به راحتی و به سرعت جواب سوالات تخصصی را پیدا می‌کنیم. این جمله را این‌طور باید تصحیح کرد: چون نمی‌دانیم که چطور به راحتی و به سرعت جواب سوالات تخصصی را پیدا کنیم دست به دامان فروم‌ها می‌شویم.

برای یک نفر که در یک فروم یا هر نرم افزار دیگری سوالی مطرح می‌کند چیزی مهمتر از جواب سریع و دقیق نیست. حتماً برای شما هم پیش آمده که دنبال پاسخ سوالی به یک فروم رسیده‌اید و مشاهده کردید که یک نفر سوال شما را قبلاً در این فروم مطرح کرده، ولی چطور باید بهترین جواب را از بین ۲۰ صفحه جواب پیدا کرد؟ اصلاً چطور می‌فهمیم که یک سوال مطرح شده در فروم به جواب رسیده یا نه؟ نحوه جستجو برای جواب خطی است، یعنی باید تک تک پاسخ‌ها را بخوانید و آن‌قدر جلو بروید تا به جواب خود برسید!

در دید وب ۲، اگر قرار است که یک سایت Q&A داشته باشیم، این قابلیت را به کاربران می‌دهیم که به سوال‌ها و جواب‌ها رای بدهند، به این ترتیب ضمن شریک کردن کاربران در کنترل محتوا، سوالات و جواب‌های پر اهمیت را جدا کرده‌ایم. از طرفی به کسی که سوال را مطرح کرده این امکان را می‌دهیم تا بهترین جواب را مشخص کند. به این ترتیب وقتی یک کاربر دیگر برای مشاهده سوال و جواب پیرامون یک موضوع خاص به سایت وب ۲ ای ما می‌آید، علاوه بر اینکه به جواب رسیدن یا نرسیدن سوال کاملاً مشخص است، در همان صفحه اول و بلافاصله بعد از سوال می‌تواند بهترین جواب مشخص شده یا جواب‌هایی که از دید دیگر کاربران بهتر بودند را ببیند و لازم نیست ده‌ها پاسخ عمدتاً بی‌ربط و غیرمفید را بخواند.

از طرفی در این سیستم‌ها جواب و کامنت دو مفهوم جدا از هم هستند، در واقع reply‌های یک سوال یا جواب هستند یا کامنت (نظر یا سوال دیگری برای روشن شدن موضوع)، به این ترتیب و با کمک کنترل و مشارکت کاربران، این اطمینان وجود دارد که در یک موضوع خاص فقط سوال و جواب‌ها که اهمیت دارند را می‌بینیم نه حال و احوال پرسی و تشکر کاربران از هم برای پاسخ به یک سوال!

ادامه دارد….

گوگل مدتی است امکان جستجوی اجتماعی را به صورت آزمایشی راه اندازی کرده است. به کمک جستجوی اجتماعی گوگل می‌توانید در بین محتوای منتشر شده از طریق حلقه دوستانتان در شبکه‌های اجتماعی مختلف جستجو کنید.

حلقه اجتماعی (social circle) شما در واقع شامل دوستان شما در گوگل تاک و جیمیل و سرویس‌هایی است که آن‌ها در پروفایل گوگلشان معرفی کرده‌اند. برای استفاده از این سرویس آزمایشی گوگل ابتدا به این آدرس بروید، سپس در بخش Google Social Search‌ روی دکمه Join this experiment کلیک کنید، حالا هر زمان که چیزی در گوگل جستجو می‌کنید با کلیک بر Show options و انتخاب Social می‌توانید نتایج جستجو در میان محتوای منتشر شده توسط دوستانتان در وبلاگ‌ها و توییتر و فرندفید و … را ببینید.